Jaarstukken 2018

Paragraaf Algemene uitkering

Paragraaf Algemene uitkering

Algemeen

Het gemeentefonds is de grootste algemene inkomstenbron van de gemeente. Ruim 50% van de inkomsten komt via het gemeentefonds.
Uit het gemeentefonds krijgt de gemeente een algemene uitkering, die vrij besteedbaar is. Daarnaast wordt het sociaal domein via het gemeentefonds aan de gemeenten uitgekeerd. Verwacht wordt dat de gemeente de inkomsten voor het sociaal domein ook aan het sociaal domein besteed, hoewel daar formeel (wettelijk) geen dwang voor is. Via specifieke uitkeringen van het Rijk krijgt de gemeente nog eens zo'n 10% van alle Hoornse inkomsten. Ook deze uitkeringen hebben vaak een vast bestedingsdoel. Voorbeeld van een specifieke uitkering is de uitkering voor bijstandsgerechtigden (BUIG).
De gemeente is dus voor ruim 60% van haar inkomsten afhankelijk van het rijk.
De raming van de uitkeringen uit het gemeentefonds is voor het laatst bijgesteld in de Najaarsbijstelling 2018 (raad: december 2018). De informatie uit de septembercirculaire is toen verwerkt (voor het jaar 2018, voor 2019 en verder was dat al via de Begroting 2019 gedaan), plus een aantal specificatieformulieren van het ministerie van BZK. Deze formulieren worden gebruikt om de aantallen van de maatstaven (zoals aantal inwoners, bijstandsgerechtigden, vierkante meter bebouwing, etc.) gedurende het jaar te actualiseren.
In december is ook de decembercirculaire verschenen. Informatie daarover is via een aparte brief met de gemeenteraad gedeeld.
Het verloop van de uitkeringen uit het gemeentefonds over 2018 is grillig. Dat is niet anders dan andere jaren.

Algemene uitkering 2018

Conclusie aan het eind van het jaar is dat de gemeente uiteindelijk iets meer krijgt dan de eerste berekening bij de septembercirculaire 2017 voor het jaar 2018. Bij de maartcirculaire kwam er veel geld bij, dat vervolgens bij de septembercirculaire weer werd gekort. Uiteindelijk is er ongeveer 400.000 euro meer ontvangen dan bij de berekening in de septembercirculaire werd verwacht.
Overigens betekent een bijstelling bij een circulaire niet dat de het begrotingsresultaat ook flink omhoog gaat. Veel geld wordt tegenwoordig 'geclaimd' en dat zorgt er voor dat voordelen in de raming van de algemene uitkering nauwelijks gevolgen hebben voor het begrotingsresultaat.

Uitkering Sociaal domein 2018

De uitkering voor het sociaal domein wordt één keer per jaar bijgesteld voor de prijscompensatie. Dat is bij de meicirculaire. De gemeente kreeg er toen flink geld bij, maar omdat het sociaal domein een gesloten circuit is (wat er in komt, wordt ook als uitgave geraamd) levert dat voor de begroting geen voordeel op.
Daarna is de raming nog wat aangepast aan aantallen van maatstaven die zijn veranderd. Dat gaf geen grote verschillen.

Wmo <2015

Hier geldt eigenlijk hetzelfde voor als de uitkering sociaal domein. De bijstelling gebeurt bij de meicirculaire, daarna zijn er alleen wat aanpassingen door actualisatie van de aantallen. Vanaf het jaar 2019 is deze uitkering in die van het sociaal domein 'verweven'.

Maartcirculaire 2018

In maart verscheen er, bij uitzondering, een circulaire over het gemeentefonds. Dat is gedaan omdat het rijk met het IPO, de VNG en de waterschappen een IBP (Interbestuurlijk Programma) had afgesproken. In dat programma spraken de verschillende overheidslagen af samen te werken bij de aanpak van grote maatschappelijke opgaven. Daarbij moet u denken aan de energietransitie, het toekomstbestendig wonen, het tegengaan van eenzaamheid en het terugdringen van het aantal mensen met problematische schulden.
Om die aanpak te financieren, ontvangen gemeenten meer geld (accres) uit het gemeentefonds, volgens het principe “gelijk de trap op en gelijk trap af”. Het is goed om daarbij te benadrukken dat gemeenteraden volledig autonoom zijn in de keuzes die zij daarbij maken: prioritering is aan de gemeenteraad. Het rijk verwacht uiteraard dat de keuzes voldoende aansluiten op de ambities van het IBP.
Via de maartcirculaire is in grote lijnen berekend wat Hoorn extra ontvangt via de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de uitkering voor het sociaal domein. Dat leverde flink geld op, maar daar werd de kanttekening bij gegeven dat nog geen rekening was gehouden met nieuwe ruimtevragers (verwoord in het coalitieakkoord en incl. benodigde capaciteitsinzet vanuit de organisatie) en de benodigde inzet van Hoorn op thema’s uit het interbestuurlijk programma (IBP).

Meicirculaire 2018

Bij de meicirculaire bleek de accressen zijn verlaagd ten opzichte van de maartcirculaire. Dat komt doordat het CBS nieuwe berekeningen had gemaakt voor de loon- en prijsontwikkeling. Die was lager dan bij de maartcirculaire gedacht, waardoor het accres ook minder snel steeg.
Daarnaast was nu het sociaal domein vanaf 2019 echt in de algemene uitkering opgegaan. Was het tot en met 2018 prima te volgen welke budgetten er voor het sociaal domein naar Hoorn komen, vanaf 2019 is dat een ware zoektocht geworden. Dat komt doordat een groot deel van de gelden voor het sociaal domein worden verdeeld via nieuwe maatstaven (29 nieuwe) en een deel via bestaande maatstaven. Maatstaven zijn bijvoorbeeld aantal inwoners, aantal jongeren, aantal woningen, aantal bijstandsgerechtigden, etc. Het blijkt dat er meer geld naar het sociaal domein gaat, dan verondersteld bij de maartcirculaire. Dat is negatief voor het begrotingsresultaat, omdat het sociaal domein budgettair neutraal wordt verwerkt. Een verschuiving van geld naar het sociaal domein levert dan een verlaging op voor de algemene uitkering. Verder verslechtert het beeld door actuelere (lagere) accressen door lagere loon- en prijsindexaties en doordat er lagere aardgasbaten bij het rijk zijn.
Doordat het sociaal domein voor een groot deel in de algemene uitkering is 'geweven', wordt het steeds moeilijker te bepalen welk budget er specifiek voor dat sociaal domein bestemd is.

Septembercirculaire 2018

De septembercirculaire is op Prinsjesdag gepubliceerd. De septembercirculaire is ten opzichte met de meicirculaire beleidsarm. Wel zijn de gevolgen van de Miljoenennota 2019 voor het gemeentefonds verwerkt.
De jaren 2017 en 2018 zijn negatief (1,6 miljoen euro) ten opzichte van de meicirculaire. Dit komt vooral doordat het Rijk minder geld uitgeeft dan zij eerder van plan was. Het accres (de groei van het gemeentefonds) wordt daardoor in werkelijkheid lager dan gedacht.
U krijgt deze brief om bij de behandeling van de Begroting 2019 de juiste financiële informatie voor de jaren 2019 en verder te hebben. Wij stellen voor, zoals we dat altijd doen, de gevolgen voor 2017 en 2018 nader toe te lichten en te verwerken in de Najaarsbijstelling die door uw raad in december wordt behandeld. Deze brief gaat alleen over de jaren 2019 en verder.
Door de septembercirculaire verslechtert het in de Begroting gepresenteerde meerjarenperspectief. Daarnaast waarschuwt de VNG voor de accresontwikkeling in de komende jaren. De onderuitputting bij het Rijk in enig jaar zorgt voor het doorschuiven van dat geld naar het volgende jaar. In dat volgende jaar heeft het Rijk dan extra geld, waarvan het nog maar de vraag is of het in dat jaar wél allemaal wordt uitgegeven. De kans dat er weer geld over blijft, is groot, wat betekent dat ook in de toekomst de werkelijke accressen lager kunnen zijn dan nu gedacht.
De gevolgen voor het sociaal domein worden budgettair neutraal in de begroting verwerkt. Vooral de budgetten voor de jeugd(hulp) dalen. Per saldo dalen de budgetten voor het sociaal domein in meerjarenperspectief met een relatief klein bedrag. De budgetten voor het sociaal domein staan nog steeds onder druk. Landelijk voeren o.a. de VNG en de G40 actie om voor de tekorten meer geld te krijgen van het Rijk. Of dat lukt, is zeer de vraag. Daarnaast moeten de gemeenten aan de slag met het IBP, het Interbestuurlijk Programma. In de septembercirculaire is daar niets over terug te lezen. Geen inhoudelijke teksten, maar ook niets over eventuele budgetten voor de onderdelen van het IBP, zoals de energietransitie.
Gevolg hiervan is dat het voor de gemeenten steeds moeilijker wordt om enerzijds de financiële problemen bij het sociaal domein op te lossen en anderzijds te investeren voor het IBP. Dat geldt ook voor Hoorn: ondanks een verbeterde economie moeten we goed blijven nadenken over wat we wanneer willen bereiken.

Decembercirculaire 2018

De decembercirculaire is begin december gepubliceerd. De circulaire geeft informatie over onderwerpen die voor het eind van het jaar nog geregeld moeten worden. In de decembercirculaire worden veel nieuwe decentralisatie uitkeringen geïntroduceerd (33) en bij een flink aantal (22) worden de bedragen aangepast. Hoorn komt voor veel van de nieuwe decentralisatie uitkeringen niet in aanmerking. In de bijlage leest u meer over de voor Hoorn geldende onderwerpen.
De decembercirculaire is geen bijstellingsmoment voor het accres. Toch wordt heel kort in de circulaire beschreven dat het accres behoorlijk gaat dalen, omdat het rijk minder uitgeeft dan zij heeft geraamd. We gaan dus trap-af. De verrekening hiervan is pas bij de meicirculaire 2019, dat is zo afgesproken. De onderuitputting bij het rijk wordt half december geschat op 1,1 miljard euro. De doorwerking naar het gemeentefonds is ongeveer 100 miljoen euro. Voor Hoorn komt dat neer op ongeveer 450.000 euro.
Principe is dat de gemeente zich moet richten op de laatst bekende accresraming en dat is in dit geval de septembercirculaire. Daar kan van worden afgeweken als de gemeente een nadeel voorziet. In de brief aan de gemeenteraad over de decembercirculaire is voorgesteld het nadeel al in 2018 te nemen. Het jaar 2019 is financieel immers al een moeilijk jaar. Daarnaast doet het nadeel zich voor in 2018 en voorziet de gemeente dat al. Via de resultaatbestemmingen leest u dit nadeel terug.

Resultaatbestemming 2018

Officieel is de decembercirculaire 2018 geen bijstellingsmoment voor het accres. Uit de circulaire blijkt echter dat het rijk minder uitgeeft dan zij zelf raamde bij de septembercirculaire. Dat betekent dat de gemeenten trap af gaan.
Volgens de regels wordt het accres 2018 pas definitief bij de meicirculaire 2019 met de gemeente afgerekend. De informatie uit de decembercirculaire is stellig, de onderuitputting bij het rijk wordt half december geschat op 1,1 miljard euro. De geschatte doorwerking naar het gemeentefonds is ongeveer 100 miljoen euro. Voor Hoorn komt dat neer op afgerond 450.000 euro.
In de raadsbrief over de decembercirculaire is voorgesteld dit voorziene nadeel uit 2018 al te verwerken in de Jaarstukken 2018 en niet pas bij de meicirculaire (Kadernota). Natuurlijk onder de voorwaarde dat het rekeningresultaat dat toestond. Dat is het geval, reden om voor te stellen 450.000 euro van het resultaat 2018 te bestemmen voor de afrekening van het accres 2018 in 2019. Daarbij geldt ook dat er vermoedelijk in 2019 geen financiële ruimte is om de afrekening van het accres 2018 te dekken.

ga terug